Page 20 - 5_sinif_Türkçe_Temel_Kitap

1. BÖLÜM 5VOLTURK-104 5. Sınıf Türkçe

SÖZCÜKLER ARASI ANLAM İLİŞKİLERİ

1. Eş Anlamlı (Anlamdaş) Sözcükler 2. Zıt (Karşıt) Anlamlı Sözcükler
Yazılışları ve okunuşları farklı, anlamları aynı olan sözcük- Anlamca birbirinin karşıtı olan sözcüklere zıt anlamlı söz-
lere eş anlamlı sözcükler denir. Bu tür sözcükler birbirleri- cükler denir.
Örnekler:
nin yerine kullanılabilir. Örnekler:
Örnekler:
Örnekler: “Sıcak-soğuk, zengin-fakir, ağır-hafif, hızlı-yavaş, iç-dış”
• neden-sebep gibi sözcük çiftleri, karşıt anlamlı sözcüklerdir.
• hisse-pay • Dükkândan içeri yaşlı bir adam girdi.
• ak-beyaz • Dükkândan içeri genç bir adam girdi.
• anı-hatıra Bu cümlelerdeki “yaşlı” ve “genç” sözcükleri anlamca bir-
Araba almak gayesiyle para biriktiriyordu. birinin karşıtıdır.
İngilizce öğrenmek amacıyla dil kursuna yazıldı.
Yukarıdaki cümlelerde yer alan “gaye” ve “amaç” sözcük- Fön: Dilimizdeki her sözcüğün zıt anlamlısı yoktur. Bir söz-
leri eş anlamlıdır. Bu sözcükler anlamca birbirlerinin yerini cüğün olumsuzu, o sözcüğün zıt anlamlısı değildir.
tutabilir.
Sözcük Olumsuz Zıt

Fön: Yakın anlamlı sözcükler eş anlamlı değildir. düzenli düzensiz dağınık
almak almamak vermek

Etkinlik· 1 akıllı akılsız deli
Aşağıdaki cümlelerde yer alan altı çizili sözcüklerin eş tatlı tatsız acı
anlamlılarını bulup ikinci cümlede noktalı yerlere ya-
zınız. Fön: Bir sözcüğün zıt anlamlısı kullanıldığı cümleye göre
değişebilir.
Örnekler:
Örnekler:
nasihat buyruk nefes
• Evin kirasının yüksek olduğunu söyledi.
Bu cümledeki “yüksek” sözcüğünün karşıt anlamlısı “ucuz”
sözcüğüdür.
vakit endişe • Güzel haberlerini bekliyorum.
Bu cümledeki “güzel” sözcüğünün karşıt anlamlısı “kötü”
a. Bunu yapmam için kesin emir verdi. sözcüğüdür.
Aldığı ......................... nedeniyle yola çıktı.
Etkinlik· 2
b. Geç kaldığı için çok kaygılandım. Aşağıdaki ifadelerden doğru olanların başına ,
Onu bulamayınca ......................... ettim. yanlış olanların başına çiziniz.
a. ( ) “Üst ile alt” sözcükleri anlam bakımından birbi-
c. Sana verdiğim öğütleri hiç uygulamıyorsun. rine zıt sözcüklerdir.
Verdiği ......................... benim için önemliydi.
b. ( ) Bir sözcük zıt anlamlısı ile aynı cümle içinde
kullanılabilir.
ç. Soluk alıp vermede zorlanıyordu.
c. ( ) “Alçak, yüksek” sözcükleri zıt anlamlı sözcük-
Hasta ......................... alamıyor.
ler değildir.
d. Günümüzde en değerli şey zamandır. ç. ( ) Bir sözcüğün olumsuzluk eki almış durumu
Bu iş için yeterli ......................... yoktu. aynı zamanda o sözcüğün zıt anlamlısıdır.

18