Page 255 - 15_6_Sinif_TK_Turkce.indb

13. BÖLÜM 6TURTK168 6. Sınıf Türkçe

ŞİİR BİLGİSİ

Şiirde Ahenk Unsurları
Şiir: Duygu, düşünce ve hayallerin bir düzene bağlı olarak çekici/etkileyici bir dil ve ahenkli mısralar içinde aktarılmasıdır. Şiirde
her bir satıra dize (mısra) denir. Şiiri yazarken her dizenin başındaki harf, büyük yazılır. Dört tane dizenin bir araya gelmesiyle
dörtlük oluşur. Şiirdeki seslerin özelliklerine göre uyumlu bir şekilde sıralanmasıyla şiir bütününe yayılan okunuş ve yapı uyu-
muna ahenk denir. Kafiye ve redif, şiirdeki ahenk unsurlarından bazılarıdır.
Kafiye: Dize sonlarındaki yazılışları ve okunuşları aynı, anlamları ve görevleri farklı sözcüklerin, eklerin benzerliğine kafiye denir. Kafiyeler
tek veya birden çok ses benzerliği şeklinde olabilir. Kafiyenin diğer adı uyaktır. Kafiye, şiirde ahengi sağlayan en önemli unsurlardan biridir.
Örnekler:
Örnekler:
Esti tepelerin ardından bir yel
Bulunmaz artık sılaya giden yol
Bu dizelerde bulunan “yel” ve “yol” sözcüklerindeki ortak ses “-l” dir. Dize sonundaki bu ses benzerliği kafiyeyi oluşturur.
“Korkma! Sönmez bu şafaklarda yüzen al sancak
Sönmeden yurdumun üstünde tüten en son ocak
Bu dizelerde bulunan “sancak” ve “ocak” sözcüklerindeki ortak ses “cak” dir. Dize sonundaki bu ses benzerliği kafiyeyi oluşturur.
Redif: Dize sonlarındaki görevleri aynı olan eklere veya anlamları aynı olan sözcüklere redif denir. Redif; dizenin sonunda bu-
lunur, yani kafiyeden sonra gelir.
Örnekler:
Örnekler:
Elvan çiçekleri takma başına Kudret kalemini çekme kaşına
Yukarıdaki dizelerdeki “-ına” ekleri aynı görevde kullanıldığı için redif oluşturmuştur. Yukarıdaki dizelerdeki “-aş’’ eki ise kafiyedir.
Şimşek gibi bir semte atıldık yedi koldan Şimşek gibi Türk atlarının geçtiği yoldan
Bu dizelerdeki “-dan” ekleri aynı görevde kullanıldığı için redif oluşturmuştur. “-ol’’ eki ise kafiyedir.

Hece Ölçüsü: Hece ölçüsü, dizelerdeki sözcüklerin hece sayısının eşitliliğine dayanır. Yani bir dizede kaç hece varsa şiirin diğer di-
zelerinde de aynı sayıda hece olmalıdır. Hece sayısının eşitliği; o dizenin ölçüsünü, kalıbını gösterir. Yedi heceli bir dizenin ölçüsü
“yedili”, sekiz heceli bir dizenin ölçüsü “sekizli” diye adlandırılır. Türk şiirinde “7, 8 ve 11’li” hece ölçüsü kalıpları şairler tarafından en
sık kullanılan kalıplardır.
Örnekler:
Örnekler:
• De rin den de ri ne ır mak lar ağ lar • U zak tan u za ğa ço ban çeş me si
1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11
Yukarıdaki dizeler 11’li hece ölçüsüyle yazılmıştır.
Etkinlik-1
Aşağıda verilen şiirlerdeki ahenk unsurlarını kutucuklara yazınız.
a. Gönül ne dertlidir ne de bahtiyar b. Akmescidin üzümü c. Görmedin sen bizim mavi suları
Ne kendisine yâr ne kimseye yâr Dinle benim sözümü Karlar eriyince kırar yuları
Bir rüya uğrunda ben diyar diyar Dinlemezsen sözümü Köpük olur beyaz, sel olur sarı
Gölgemin peşinden yürür giderim Göremezsin yüzümü Hele taştan taşa dökülsün de gör
Ses Tekrarları Ses Tekrarları Ses Tekrarları
Etkinlik-2
Aşağıdaki dizelerde altı çizili ses benzerliklerinin redif mi kafiye mi olduğunu belirleyip noktalı yerlere yazınız.
a. Örtse gözlerimi sonsuz bir diyar.
Mezarım kalsa dağlara yadigar. ........................................
b. Koyun verdi, kuzu verdi, süt verdi,
Yemek verdi, ekmek verdi, et verdi. ........................................

253