Page 187 - 15_6_Sinif_TK_Turkce.indb

10. BÖLÜM 6TURTK123 6. Sınıf Türkçe

EDAT / BAĞLAÇ / ÜNLEM

Örnekler:
Edat: Tek başına bir anlamı olmayan, cümle içinde anlam ve Örnekler:
görev kazanan; cümledeki sözcükler arasında “eşitlik, göre- • Kitap ile defteri çantasından çıkardı. (“ile”) sözcüğün yerine
lik, benzerlik, birliktelik, yaklaşıklık, neden-sonuç, amaç-so- “ve” getirebiliriz dolayısıyla bu cümlede “ile” bağlaçtır.)
nuç, karşılaştırma” vb. anlam ilişkilerinin kurulmasını sağla- Dosyadaki evrakları dikkat ile inceledi. (“ile” sözcüğünün ye-
yan sözcüklere edat (ilgeç) denir. rine “ve” getiremiyoruz dolayısıyla “ile” edattır.)
Dilimizdeki başlıca edatlar şunlardır: gibi, kadar, sadece, ile, için, do- “Üzere” edatı: Cümlelere “amaç, koşul, yaklaşma vb.” an-
layı, ötürü, yalnız, ancak, tek, üzere, sanki, değil, -e doğru, -e karşı vb. lamlar katar.
Örnekler:
Örnekler: Örnekler:
Örnekler:
• Ufak çocuğun boncuk gibi mavi gözleri vardı. • Kitabını almak üzere eve gitti. (amaç)
• Yüksekten korktuğu için balkona çıkamıyordu. • Geri vermek üzere telefonu alabilrisin. (koşul)
• Öğrenciler beni sabır ile dinliyorlardı. • Bir ay sonra görüşmek üzere hoşça kalın. (dilek)
Dilimizdeki bazı edatların cümleye kattıkları anlamlar şöyledir: • Babam eve gelmek üzere. (yaklaşma)
“Gibi” edatı: Birlikte kullanıldığı sözcüğe “benzetme, zan- “Kadar” edatı: Cümlelere “karşılaştırma, eşitlik, benzerlik,
netme, karşılaştırma, zaman, tahmin, vb.” anlamlar katar. yaklaşıklık, zaman vb.” anlamlar katar.
Örnekler:
Örnekler: Örnekler:
Örnekler:
• Kardeşim de benim gibi çalışkan. (Karşılaştırma anlamı) • Ahsen kadar hızlı yürüyebilirim. (Karşılaştırma)
• Babam eve geldi gibi. (Zannetme)? • On güne kadar yeni eve taşınırız. (Yaklaşıklık)
• Eve geldiği gibi uyudu. (Zaman) • Sabaha kadar hiç uyumadı. (Zaman)
• Birazdan kar yağışı başlayacak gibi. (Tahmin) “Göre’’ edatı: Cümlelere “uygunluk, karşılaştırma, açısın-
“İçin’’ edatı: Cümlelere “amaç-sonuç sebep-sonuç, uğrunda, dan, görelilik vb.’’ anlamlar katar.
aitlik, süre vb.” anlamları katar. Örnekler:
Örnekler:
Örnekler:
Örnekler: • Abime göre bir kazak bulamadım. (Uygunluk)
• Düzensiz çalıştığın için başarını artıramıyorsun. (Neden - sonuç) • Düne göre hava daha sıcak. (Karşılaştırma)
• Kafasını toparlayabilmek için odasına gitti. (Amaç - sonuç) • Bana göre bu tutumun yanlış. (Görelilik)
• Bir yıl için yurt dışına çıkacak. (Zaman) • Perdeler pencerenin boyuna göre değil. (Ölçü)
• Bu ev için çok borca girdik. (Özgülük) “Ancak’’ edatı: Cümleye “sadece, en fazla, en erken, olsa
• Benim için hava hoş, siz bilirsiniz. (Görelik) olsa, vb.” anlamlar katar.
Örnekler:
• Senin için pek güzel şeyler söylemedi. (Hakkında) Örnekler:
‘’İle’’ edatı: Cümlelere “araç, birliktelik, durum, neden, vb.” • Bu işi ancak sen halledebilirsin. (Sadece)
anlalar katar. • Bu arsa ancak yüz elli bin lira eder. (Olsa olsa)
Örnekler: Fön: “Ancak” kelimesi, yerine “ama, fakat” getirilebiliyorsa
Örnekler:
• Memleketten otobüsle döndük. (araç) ancak bağlaçtır.
• Ailesiyle vakit geçirmeyi severdi. (birliktelik) • Film oldukça güzeldi ancak çok uzun sürdü. (Bağlaç)
• Yaşlı kadın, yıllardır sıkıntıyla yaşıyordu. (durum) “Yalnız, bir, tek” sözcükleri “sadece” anlamında kullanılırsa edat olur.
Fön: “İle” edatı, kendinden önceki sözcüğe bitişik yazılabilir. Örnekler:
Örnekler:
Bu durumda sözcüğün başındaki “i” ünlüsü düşer ve geri ka- • Veli toplantısına yalnız Hikmet Bey geldi. (Sadece)
lan kısım ünlü uyumlarına uyar. • Sorunun cevabını bir Ayşe verebildi. (Sadece)
Örnekler: • Bana hayatta tek annem destek oldu. (Sadece)
Örnekler:
• Sistemli bir çalışmayla başarılı olabilirsin. Fön: Bazı edatlar cümlede değişik görevler üstlenebilir.
çalışma ile • Yalnız insanlar mutlu olur mu? (Sıfat)
Fön: “İle” sözcüğü hem edat hem de bağlaç olarak kullanıla- • Bu konuyu yalnız onunla konuşabilirim. (Edat)
bilir. Cümlede “ile” yerine “ve” getirebiliyorsak “ile” bağlaç, • Erken gelirim yalnız erken dönerim. (Bağlaç)
getiremiyorsak edattır. • Bu şehre geldiğim günden beri yalnızım. (İsim)

185