Page 249 - 15_6_Sinif_TK_Turkce.indb

13. BÖLÜM 6TURTK166 6. Sınıf Türkçe

METİN TÜRLERİ

Metin Türleri lerini ortaya koymak ya da bir tezi savunmak, desteklemek
Metin türlerini “hikâye edici metinler” ve “bilgilendirici metin- için bilimsel verilere dayalı, söz oyunlarından ve süslü an-
ler” olmak üzere iki ana başlık altında toplayabiliriz. latımdan uzak sade bir dille yazdığı, kanıtlarla güçlendirilen
A) Hikâye Edici Metinler gazete veya dergi yazılarına makale denir.
Bir olayın; yer, zaman, kişi belirtilerek bir plan dâhilinde oku- 3. Köşe Yazısı (Fıkra)
yucunun zihninde canlandırıldığı metinlere hikâye edici metin Gazete veya dergilerde güncel konularla ilgili yayımlanan, ya-
denir. Hikâye, roman, masal ve fabl hikâye edici metinlerden zarın kişisel görüş ve düşüncelerini kanıtlama amacı gütme-
bazılarıdır. den dile getirdiği kısa ve özlü yazılara köşe yazısı denir. Köşe
1. Hikâye (Öykü) yazıları, herkesin anlayabileceği sade ve akıcı bir dille yazılır.
Yaşanmış ya da yaşanması mümkün olayları belli bir yer ve za- 4. Haber Yazısı
mana bağlı olarak anlatan yazılara hikâye (öykü) denir. Hikâ- Bir olay ya da olgu üzerine edinilen bilgiye haber denir. Bu
yede karakterler ayrıntıya inilmeden çizilir. Bir olayın sadece bilginin gazete, dergi gibi yayın organlarıyla ya da radyo, te-
çarpıcı yönleri anlatılır. Genellikle tek olay üzerinde durulur. Bir levizyon gibi iletişim araçlarıyla topluma sunulmak üzere yazı-
hikâyede “olay, yer, zaman, kahramanlar” gibi unsurlar yer alır. lı metin hâline getirilmesine de haber yazısı adı verilir. Haber
sanatçılar Ömer Seyfettin, Sait Faik Abasıyanık, Refik Halit Ka- metinleri Okuyucuda merak uyandıran bir olay ya da durum
ray vb. sanatçılar bu türün önemli temsilcilerindendir. ile ilgili 5N 1K (ne, nerede, ne zaman, nasıl, neden, kim) soru-
2. Roman larının cevaplarını içeren bilgilendirici ve açıklayıcı metinlerdir.
Yaşanmış veya yaşanması mümkün olayları yer ve zamana 5. Gezi Yazısı
bağlı olarak anlatan yazı türüne roman denir. Öykülerden Bir kişinin gezip gördüğü yerlerdeki toplumları, kentleri, yerleri,
daha uzun olan bu yazı türünde insan yaşamı geniş ve de- yaşayışları, âdet ve töreleri, gelenek ve görenekleri, doğal ve
rin bir şekilde işlenir. Hacimli olduğu için olaylar ayrıntısıyla tarihî güzelliklerini edebî bir üslup içinde anlattığı yazılara gezi
işlenebilir; karakterler, çevre ve doğa ilişkileri de göz önüne yazısı denir.
alınarak kapsamlı olarak anlatılabilir. Romanda bir ana olay 6. Mektup
ile ana olaya bağlı olaylar dizisi vardır. Ögeleri açısından ro- Birbirinden uzakta bulunan kişiler arasında ya da kişilerle
manla öykü arasında fark yoktur. Romanda da anlatıcı, olay, kurumlar arasında haberleşmeyi sağlayan; duygu, düşünce,
kişi, yer ve zaman ögeleri vardır. Ancak bu ögeler romanda istek ve olayların karşılıklı aktarımına olanak veren yazı türü-
daha ayrıntılı, kapsamlı biçimde yer alır. ne mektup denir. Mektuplar kullanılış amaçlarına ve üslup
3. Tiyatro özelliklerine göre “özel mektup, edebî mektup, resmî mektup
Yaşanmış veya yaşanabilecek bir olayı ya da insan yaşamını ve açık mektup” olarak dörde ayrılır.
sahnede canlandırılabilecek bir düzen içinde anlatan edebî Mektup yazarken şu özelliklere dikkat etmemiz gerekir:
metinlere tiyatro denir. Tiyatro hem işitsel hem görsel malze- I. Mektuba hitapla başlanmalı, konu anlatılmalı; mektup
meyi aynı anda kullanır. Yazar, eser, oyuncu ve seyirci tiyat- bitirilirken yine iyi dilekler sunulmalıdır.
ronun temel unsurlarıdır. II. Mektubun sağ üst köşesine tarih, sağ alt köşesine ad-

B) Bilgilendirici Metinler soyad yazılmalı ve imza atılmalıdır.
Herhangi bir konuda okuyucuya bilgi vermek amacıyla yazılan III. Mektubun sol alt köşesine de adres yazılmalıdır.
metinlere bilgilendirici metin denir. Günlük, anı, gezi yazısı, mek- IV. Mektup temiz bir kağıda yazılmalıdır.
tup, biyografi ve söyleşi bilgilendirici metinlerden bazılarıdır. 7. Anı (Hatıra)
1. Deneme Bir kimsenin daha önce yaşadıklarından kesitleri ya da tanık
Bir yazarın herhangi bir konudaki görüşlerini, kesin yargılara olduğu olayları sanat değeri taşıyan bir üslupla ve kendi bakış
varmadan, kanıtlamaya kalkmadan, kendiyle konuşuyormuş açısıyla ifade ettiği yazılara anı (hatıra) denir. Anılarla günlükleri
gibi yazdığı düşünce yazılarına deneme denir. birbirine karıştırmamak gerekir. Anı, bir olayın üzerinden belli bir
2. Makale zaman geçtikten sonra yazılırken günlükler günü gününe yazılır.
Yazarın herhangi bir konudaki gerçekleri açıklamak, görüş

247